Aktualności

« poprzedni  |  powrót do listy  |  następny »

Odnawiają wagon do piwa - pod patronatem Bractwa!

13.01.2015
Odnawiają wagon  do piwa - pod patronatem Bractwa! Odnawiają wagon do piwa - pod patronatem Bractwa!

Towarzystwo Promocji Kultury Piwa BRACTWO PIWNE oraz Skierniewickie Bractwo Piwne są patronami honorowymi odbudowy wagonu do przewozu piwa. Restauracją wagonu zajmuje się Polskie Stowarzyszenie Miłośników Kolei w Skierniewicach. Poniżej prezentujemy obszerną informację na ten temat autorstwa Ariela Ciechańskiego.

W Skierniewicach Polskie Stowarzyszenie Miłośników Kolei  (PSMK) odbudowuje jeden z nielicznych zachowanych w Polsce wagonów do przewozu piwa. PSMK jest organizacją społeczną, która ponad 25 lat temu podjęła się czynnej ochrony zabytków polskiego kolejnictwa. Konsekwentnie realizowany plan pozyskiwania zagrożonych złomowaniem historycznych pojazdów kolejowych i urządzeń technicznych zaowocował utworzeniem kolekcji ponad 100 egzemplarzy taboru. Oprócz taboru zachowaliśmy dla przyszłych pokoleń bogaty zbiór urządzeń zabezpieczenia ruchu kolejowego, sprzętu łączności, maszyn, narzędzi, drobnych akcesoriów związanych z pracą kolei oraz dokumentacji technicznej. Racjonalna ochrona tak cennej kolekcji – a warto wiedzieć, że niektóre z naszych pojazdów są unikatami na skalę europejską – wymagała podjęcia przez PSMK jeszcze większego wyzwania. Od 2002r. PSMK jest prawnym właścicielem kompleksu parowozowni wpisanego do rejestru zabytków architektury. To optymalne rozwiązanie dla tworzenia społecznego muzeum dawnej kolei, gdzie zabytki techniki prezentuje się we właściwej scenerii architektonicznej i funkcjonalnej, wymagające jednak dużej odpowiedzialności oraz znacznego wysiłku organizacyjnego i finansowego.

* * *

Genezy powstania wagonów do przewozu piwa (inaczej piwiarek) należy poszukiwać w gwałtownym rozwoju przemysłu piwowarskiego w II połowie XIX w. Stałe zwiększanie produkcji i zasięgu dystrybucji złocistego trunku wymogły konieczność szybkiego i masowego przemieszczania go nieraz na znaczne odległości. Warunki te spełniał w ów czas jedynie transport kolejowy.

Typowy dwuosiowy wagon-izoterma produkcji Ringhofferovych zavodu w Pradze

 

W wagonach-chłodniach (izotermach) do przewozu piwa konieczne było więc zapewnienie stale niskiej temperatury. Mechanizm chłodzenia opierał się tu na dwóch zbiornikach (kadziach) z lodem naturalny (nawet po 1500 kg każda). Umożliwiało przewóz beczek z piwem w temperaturze 10 stopni Celsjusza przy temperaturze zewnętrznej o 10 stopni wyższej przez 30-40 godzin (transport do około 200 km od miejsca załadunku). Kadzie miały odpływy wyprowadzające wodę z topnienia lodu na zewnątrz wagonu. Odpływy te tworzyły syfony uniemożliwiające przenikanie tą drogą do wnętrza wagonu ciepłego powietrza. W górnej części zbiorniki na lód miały klapy umożliwiające ich czyszczenie. Kadzie umieszczone były tuż pod dachem, dzięki czemu chłodne powietrze naturalnie opadało na beczki z piwem stojące na podłodze wagonu.  Natomiast w porze zimowej niektóre wagony były ogrzewane piecykami umieszczonymi pod podłogą. Wagony budowano zarówno z hamulcem (wyposażone w budkę hamulcowego) jak i bez, głównie dwuosiowe z rozstawem osi 3,8 lub 4,0 m. Przeciętna ładowność wagonów oscylowała między 11,5 a 12 ton (Černohorský, 2005).

 

Skierniewicka piwiarka

Wagon izoterma do przewozu piwa znajdujący się w zbiorach Polskiego Stowarzyszenia Miłośników Kolei jest jednym z czterech zachowanych w Polsce (pozostałe to eksponat w Skansenie PKP Cargo w Chabówce i dwa  pojazdy oczekujące przyszłości w browarze w Żywcu).

Wagon z kolekcji PSMK zbudowano w 1912 r.  w fabryce Ringhofferovy závody w Pradze dla browaru Plzeňský společenský pivovar Prior w Pilźnie. Otrzymał on numer fabryczny 81876 oraz oznaczenie kolei austriackich kkStB Gb 323 499 i był przedstawicielem typowych wagonów do przewozu piwa produkowanych w latach 1902-14 na terenie obecnych Czech. W 1913 r. numer kolejowy wagonu zmieniono na 221 429. Po powstaniu czechosłowackich kolei państwowych ČSD otrzymał on pierwotnie oznaczenie Gp 510 554. W momencie przejęcia (1925 r.) dotychczasowego właściciela przez Měšťanský pivovar Plzeň (obecnie Plzeňský Prazdroj)[1] oznaczenie serii uległo na Lp. W barwach tego ostatniego browaru (obok 5 podobnych wagonów o numerach 510 549 – 510 553) jeździł do okresu II wojny światowej i na teren Czechosłowacji już nie powrócił – był jednym z 6 wagonów, które pozostały poza granicami ojczystego kraju (ostatnie dotarły w 1952 r.). W wyniku drugiej wojny światowej wagon znalazł się na terytorium Polski i oznaczony jako 760 560 S a następnie  716 560 Sp służył na PKP dzierżawiony różnym browarom, w tym między innymi w Żywcu. Po zakończeniu eksploatacji służył jako wagon techniczno-gospodarczy, a następnie trafił do zbiorów w stanowiącej własność PSMK Parowozowni Skierniewice.

W 2011 r. przystąpiliśmy w Parowozowni do odbudowy naszej piwiarki we własnym zakresie. Projekt podzieliliśmy na dwa etapy. Pierwszy, już zakończony był współfinansowany przez Urząd Miasta Skierniewice i PSMK. Obejmował naprawę elementów stalowych, piaskowanie i zabezpieczenie antykorozyjne konstrukcji wagonu oraz przygotowanie drewna.

Już w Parowozowni rozpoczęły się równolegle prace lakiernicze…

 

 

 

… jak również stolarskie.

 

 

 

Powstały także dwie warstwy podłogi…

 

 

…zaś obecnie wykonujemy nowe poszycie wagonu.

 

 

Przed nami jeszcze odtworzenie izolacji termicznej, układu chłodzącego i elementów wyposażenia.

Po zakończeniu prac renowacyjnych piwiarka będzie eksponowana razem z innymi naszymi eksponatami na terenie Parowozowni Skierniewice (ok. 6000 zwiedzających rocznie), a także w trakcie imprez wyjazdowych. A jak może wyglądać  pokazują poniższe zdjęcia z Czech zrobione w muzeach  w Kněževsi i Lužné u Rakovníka.

 

Inne piwiarki w polskich browarach.

 Wagony do przewozu piwa cieszyły się na terenie obecnej Polski dużą popularnością. Na Dolnym Śląsku swoje wagony posiadały m.in. browary Lagerbier-Braurei E. Haase i Braurei J. Hohberg AG Löwenbeg in Schlesien w Lwówku Śląskim Na Pomorzu piwiarkami dysponowały browary m.in. z Chełmna, Gdańska Sopotu i Elbląga. Także dwa browary w Szczecinie korzystały z tego środka transportu. Na terenie Górnego Śląska wagonami do przewozu piwa dysponowały m.in. browary opolskie, zabrzańskie (Spielhoff, 2000), a także obecne Tyskie Browary Książęce i przy tym ostatnim producencie zatrzymamy się na chwilę dłużej.

Tyski Browar Książęcy od 1896 r. posiadał bocznicę – większość piwa wywożono wówczas koleją i stale rozbudowywanym parkiem wagonów-izoterm (w 1910 r. 40 sztuk). W okresie drugiej wojny światowej ze względu na poważne braki w taborze samochodowym i paliwa nastąpiło wzmocnienie roli transportu kolejowego i zakupiono lokomotywę i 8 wagonów do transportu piwa. Na zdjęciach z lat 1960. jeszcze widać  wagon dwuosiowy (Kaczmarek 2004a, 2004b, 2004c).

W Wielkopolsce  własnymi wagonami dysponowały browary z Krotoszyna, Grodziska Wielkopolskiego, Poznania i Zielonej Góry ( Spielhoff, 2000).

W dawnym zaborze austriackim jednym z większych posiadaczy wagonów do przewozu piwa był Browar w Żywcu, który pierwszy wagon do przewozu piwa zakupił w 1882 r. nie mając jeszcze bocznicy, którą wybudowano dopiero w 1891 r. W 1914 r. park wagonów browaru składał się już z 25 wagonów. W latach 1930. jego liczebność wzrosła do 65 sztuk (Spyra i Zwierzyna, 2001).

Wagony do przewozu piwa w występowały także w dawnym Zaborze Rosyjskim –Towarzystwo Akcyjne Browaru Parowego i Fabryki Sztucznego Lodu p.f. „Haberbusch i Schiele” utrzymywało 20 wagonów kolejowych przystosowanych do transportu piwa, a po utworzeniu Spółki Akcyjna Zjednoczonych Browarów „Haberbusch i Schiele”, liczba ta wzrosła do 30 własnych wagonów-chłodni.

Na przełomie lat 1920. i 1930. także łódzki browar K. Anstadta dzierżawił 3 wagony izotermy do przewozu piwa od PKP (Szymański, 2011). Także skierniewicki browar Wł. Strakacza dysponował trzema wagonami lodowniami serwisowanymi nie gdzie indziej, jak w skierniewickiej Parowozowni.

 

Źródła:

Černohorský M., 2005,  – Přeprava piva po železnici, Svět železnice, 14, s. 9-18.

Kaczmarek R. (red.), 2004, Tyskie Browary Książęce 1629-2004, Kompania Piwowarska SA, Tychy.

Kaczmarek R., 2004a, Browar Książęcy w czasach pruskich (1740-1918), [w:] Kaczmarek R. (red.), Tyskie Browary Książęce 1629-2004, Kompania Piwowarska SA, Tychy.

Kaczmarek R., 2004b, Browar Książęcy w niepodległej Polsce (191-1939), [w:] Kaczmarek R. (red.), Tyskie Browary Książęce 1629-2004, Kompania Piwowarska SA, Tychy.

Kaczmarek R., 2004c, Browar Książęcy podczas II wojny światowej (1939-1945), [w:] Kaczmarek R. (red.), Tyskie Browary Książęce 1629-2004, Kompania Piwowarska SA, Tychy.

Spielhoff L., 2000, Geschichte der Eisenbahn-Bierwagen: Das erste Frachtgut deutscher Eisenbahnen, EK-Verlag, Freiburg.

Spyra A., Zwierzyna G., 2001, Browar Żywiec 1856-2001, nakładem autorów, Żywiec.

Szymański M. J., 2011, Browary Łodzi i regionu. Historia i współczesność, Księży Młyn, Łódź


[1] Największym parkiem wagonów dysponowały właśnie dwa pilzneńskie browary  - Mieszczański (Prazdroj) - 370 sztuk i Gambrinus - 137 szt. Ponad czeskich połowa wagonów stacjonowała więc w  jednej miejscowości!