Aktualności

« poprzedni  |  powrót do listy  |  następny »

Kolejny piwny, klasztorny rodzynek z Mont-des-Cats w Godewaersvelde?

22.07.2011

Choć mnisi zajmują się warzeniem piwa od średniowiecza nadal mało osób wie o działalności piwowarskiej w miejscu istniejących jeszcze zakonów.

Osoby zapytane: W jakich klasztorach warzy się piwo po dzień dzisiejszy?, wymieniają na ogół takie zakony jak: paulinów (Paulaner) czy franciszkanów (Franziskaner). Tylko część z nich wymienia opactwo cysterskie, a konkretniej trapistów. Wymieniając jednocześnie Belgię jako kraj ich funkcjonowania.

Cystersi – zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się ich regułą, założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium-cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)") we Francji. To właśnie nazwa tego miejsca dała początek nowemu zakonowi - cystersom. Był on w średniowieczu ważnym ośrodkiem kultywującym kulturę, naukę, medycynę, wprowadzającym postęp w rzemiośle i rolnictwie. Mottem i dewizą przyświecającą braciom było i jest: Ora et labora (łac. módl się i pracuj), będące hasłem św. Benedykta z Nursji.

Trapiści, właściwa jego współcześnie nazwa: Zakon Ojców Cystersów Ściślejszej Obserwancji (OCSO, Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae) to zakon katolicki powstały dopiero w 1903 roku.
Historia jednak samego zakonu rozpoczyna się w 1664 roku, kiedy Armand Jean Le Bouthillier de Rancé, opat Soligny, podjął się reformy reguły zakonu, która przyjęła nazwę od klasztoru La Trappe, na terenie północnej Francji (Normandii). Sama nazwa trapistów podobno ma rodowód z XII wieku i wywodzi się od nazwy schodków (trappe) wiodących do stawów rybnych.
Reguła została zatwierdzona w 1678 przez papieża Innocentego XI i w 1705 przez papieża Klemensa XI.
Od 1894 stał się on odrębnym zakonem (opat generalny niezależny od generała cystersów), ściśle kontemplacyjnym. Jego reguła uważana jest po dzień dzisiejszy za najsurowszą w kościele katolickim. Zakłada: izolację od świata, milczenie, modlitwę, posty i pracę fizyczną.
Większość tych niezwykle rozwiniętych technicznie, jak na swoje czasy, gospodarstw niemal całkowicie zaspokajało swoje potrzeby. A nawet bogaciło się.
Obok budowli zakonnych powstawały obiekty gospodarskie jak chlewnie, obory, stodoły, piekarnie i oczywiście browary.
Z czasem serowarstwo i piwowarstwo stało się głównymi źródłami dochodów opactw, a zyski z nich często pozwalały na odbudowę własnych, podupadających lub zrujnowanych wydarzeniami historycznymi budynków.
Rewolucja francuska i późniejsze zmiany polityczno-gospodarcze zmieniły krajobraz zakonów w Europie zachodniej. XIX wiek przyniósł renesans tradycji piwowarskich w zakonach, w tym trapistów.
Sukces piw trapistów wymusił dostosowanie się do wspólczesnych praw rynkowych. Wobec pojawienia się piw nie mających związków ze ścisłą formułą trapistów, a uzurpujących sobie ich pochodzenie, w lutym 1962 roku trybunał w Gandawie ogłosił wyrok ustanawiajacy różnice między piwami trapistów a innymi piwami z tradycjami klasztornymi. Odtąd zaledwie sześć klasztorów, na całym świecie, uzyskało prawo do wyrobu piwa trapistów oznaczonych marką „Authentic trappist product” (Autentyczny wyrób trapistów). Pięć z nich pochodziło z Belgii a jeden z Holandii.
Aby wzmocnić renomę produktów zakonu trapistów oraz ich ochronę prawną, w 1997 roku powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Trapistów (International Trappist Association – ITA). Założyło je osiem klasztorów trapistów: sześć z Belgii (Orval, Chimay, Westvleteren, Rochefort, Westmalle i Achel), jeden z Holandii (Koningshoeven) i jeden z Niemiec (Mariawald). Dziś stowarzyszenie liczy 16 członków.
Należy przypomnieć, iż piwa trapistów muszą być warzone w obrębie klasztoru, pod nadzorem i odpowiedzialnoscią mnichów, oraz że większość zysków musi iść na cele społeczne.

Klasztory i piwo.

Opactwo trapistów w Westmalle zostało założone 6 czerwca 1794, lecz właściwą rangę opactwa uzyskało dopiero 22 kwietnia 1836 roku. Pierwsze warzenie piwa rozpoczęto dniu 1 sierpnia 1836 r., a rozlano je 10 grudnia 1836 roku.

Kolejne opactwo, św. Sykstusa, w Westvleteren powstaje w 1831 roku zaś browar 1838 r.

W Notre-Dame de Scourmont powstaje w 1850 r., ufundowane przez księcia de Caraman-Chimay, opactwo. Zakładają je na, prośbę fundatora, mnisi z opactwa trapistów św. Sykstusa z Westvleteren. Warzenie piwa w opactwie rozpoczęto w 1862 r. Obecnie piwa sygnowane są skrótem ADS - Abbaye de Scourmont oraz oczywiście ,,Authentic Trappist Product”.

Prawdopodobnie około 1230 r., w Gilles de Walcourt, pobliżu miasta Rochefort, powstaje klasztor cysterek o nazwie Secours de Notre-Dame. Z czasem zmienia nazwę na Notre-Dame-de-Saint-Rémy. Około 1595 r. powstaje browar. Jest on uważany za najstarszy z zachowanych. Aktualne budynki browaru powstały w 1899 r.

Historia kolejnego opactwa jest niezwykle złożona i sięga nawet 1070 roku kiedy to do wioski Villers-devant-Orval, dotarli benedyktyni z Kalabrii na prośbę hrabiego Arnould II Chiny. Pierwszy z dokumentów, potwierdzającym istnienie działalności piwowarskiej, pochodzi z 1529 r. Klasztor był wielokrotnie niszczony jednak najgorsze nadeszło 23 czerwca 1793 r. Klasztor wraz z gospodarczymi zabudowaniami został doszczętnie spalony. Aktualne zabudowania opactwa powstały w 1920 roku i doskonale harmonizują z pozostałymi ruinami minionej świetności zakonu. Obecny browar powstał dopiero w 1931 r. Jego zyski, zgodnie z cysterskimi założeniami, są przeznaczane na odbudowę klasztoru. Pierwsze piwo opuściło browar 7 maja 1932 r.

Opactwo Onze Lieve vrouw van Koningshoeven w Berkel-Enschot (w pobliżu Tilburg w Holandii) powstało w 1881 r. Początkową jego działalnością było rolnictwo i hodowla. Jednak w krótkim czasie okazały się one małodochodowymi.
Kolejną branżą, która pozwoliła by na dalszą rozbudowę opactwa miało się stać piwowarstwo. I tak w 1884 r. powstał browar De Koningshoeven.
Borykając się z różnymi problemami postanowiono nawiązać współpracę z browarem Stella Artois (1969-1980). Wdrożono nowe technologie i odstąpiono od tradycyjnej górnej fermentacji.
Po wygaśnięciu umowy browar przechodził różne fazy koniunkturalne. W 1989 r. przeszedł modernizację, a w dziesięć lat później nawiązał współpracę ze spółką piwowarską Bavaria, która trwa do dziś. Komercjalizacja produkcji przez nowopowstały układ zakończyła się zakwestionowaniem prawa używania przez opactwo marki „Authentic trappist product”. Zakaz ten trwał do 9 września 2005 roku.

Ostatnim opactwem jakie otrzymało prawo używania tego zaszczytnego loga było opactwo Saint Benedict belgijskiej gminie Achel. Wybudowali je w XVII wieku ojcowie kapucyni, a we władanie trapistów przeszło dopiero w 1838 r. Pierwsze piwo uwarzono w 1852 r. i nosiło nazwę Patersvaatje.
Podczas I wojny światowej zakonnicy opuścili klasztor, a browar został pozbawiony urządzeń. Dopiero w 1998 r. rozpoczęto ponownie produkcję piwa.
Ciekawostką jest fakt, że budynki opactwa leżą w Belgii a znaczna część jego ogrodów położona jest w Holandii.
9 czerwca tego roku, w położonym na niewielkim wzniesieniu opactwie Mont des Cats, w pobliżu miasta Godewaersvelde we francuskiej Flandrii, odbyła się niezwykła konferencja prasowa. Podczas niej, ojcowie trapiści, zaprezentowali swój najnowszy produkt. Jest nim oczywiście piwo. Niestety piwo to nie może na swych etykietach zawierać loga ,,Authentic trappist product”. Powodem jest fakt, że opactwo Mont des Cats nie posiada na swoim terenie browaru. Piwo warzone jest w opactwie Notre Dame de Scourmont w Chimay co zostało wyraźnie zaznaczone na etykiecie butelki. Piwo posiada ciemno bursztynową barwę i zawiera 7,6% alkoholu. Philippe Henroz z browaru Chimay podkreśla, że nowe piwo powstało w porozumieniu z braćmi Mont des Cats wykorzystując doświadczenia i wiedzę piwowarów z Notre Dame de Scourmont.
Wzgórze, na którym usytuowane jest opactwo, swoją nazwę zawdzięcza zamieszkującemu okolicę plemieniu germańskiemu znanemu jako Chatti (po francusku: Chattes, holendersku: chatten). Historia opactwa sięga 1650 r. gdy na wzgórze Mont des Cats przybyli pierwsi mnisi. Jednak dopiero od 1826 r. zasiedlili je trapiści. Zakon słynie z wyrabianego od 1890 r. sera. Jest on produkowany podobnie jak sławny ser z opactwa trapistów z Notre Dame du Port du Salut w Entrammes, znany pod nazwą rynkową Port Salut.
Opactwo posiadało również od 1847 r. browar. W okresie swojej świetności zatrudniał, prócz oczywiście zakonników, blisko 50 świeckich pracowników. Różne koleje losu targały opactwem i samym browarem, który ostatecznie zakończył działalność w 1905 r. Podczas bombardowań w czasie bitwy pod Ypres browar został ostatecznie zniszczony w 1918 r.
Kiedy pojawiło się nowe piwo trapistów sądziłem, że koło historii ponownie wróciło do 1664 r. kiedy to powstało w Normandii pierwsze opactwo La Trappe.
Być może mnisi z Mont des Cats podejmą kolejną próbę reaktywacji profesji piwowarskiej. Może to właśnie fundusze pozyskane ze sprzedaży owego piwa im to umożliwią i powstanie kolejny klasztorny browar. Zgadzam się jednak z decyzją wykluczającą możliwość używania przez mnichów z opactwa Mont des Cats loga ,,Authentic trappist product”. Mimo wszystko jestem przekonany, że nie ma to wpływu na powstały już nowy produkt zakonu trapistów.


Przyklasztorne browary oferowały trzy rodzaje piwa: Prima Melior ze słodu jęczmiennego, Cervisia z dodatkiem słodu owsianego i Tertio, które jako najsłabsze serwowano pielgrzymom. Warzone według sprawdzonych receptur, dostarczało zakonnikom nieskromnych dochodów, a i sami mnisi nie pogardzali dobrym napitkiem.